Er bestaat een vorm van reizen die men welhaast vergeten was, maar die in onze tijd met hernieuwde kracht opbloeit: de lange treinreis door het Europese vasteland. Heeft u wel eens overwogen uw volgende bestemming niet te bereiken via een luchthaventerminal, maar via een fraai stationsgebouw, terwijl het landschap zich voor uw raam ontvouwt als een levend schilderij? De vraag is niet zozeer of deze wijze van reizen aangenaam is, maar waarom wij haar zo lang hebben verwaarloosd.
De charme van het langzame reizen
Wie zich herinnert hoe het was om in een goed gestoffeerde coupé te zitten, met een boek op de schoot en een dampende kop koffie op het uitklapbare tafeltje, begrijpt onmiddellijk waarom de treinreis een geheel eigen karakter heeft. Het is een reizen dat zich bewust onderscheidt van de haast en de onpersoonlijkheid van de moderne luchtvaart, en dat de reiziger in staat stelt het traject zelf als deel van de ervaring te beschouwen, niet slechts als een onvermijdelijk ongemak.
De nachttrein is in dit verband een categorie apart. Gedurende de afgelopen jaren heeft men in Europa een opmerkelijke renaissance van de slaaptrein mogen aanschouwen. Maatschappijen als de Österreichische Bundesbahnen, die haar Nightjet-verbindingen gestaag heeft uitgebreid, bieden de reiziger de mogelijkheid om in een liggend compartiment de nacht door te brengen en bij het ontwaken reeds op de bestemming te arriveren. Men spaart daarmee een hotelkost, een vroege wektijd en de vermoeienissen van een vliegveld.
Het is een merkwaardige paradox dat het langzamere vervoermiddel de reiziger soms meer tijd verschaft dan het snellere. Wie van Amsterdam naar Wenen vliegt, dient rekening te houden met de verplaatsing naar Schiphol, de aankomsttijd van twee uur voor vertrek, de wachttijden bij de bagage en het transport vanuit de luchthaven naar het centrum. De nachttrein vertrekt uit het hart van de stad en arriveert in het hart van een andere. Dat is geen onbeduidend voordeel.
Bovendien biedt de trein iets wat geen vliegtuig vermag: de geleidelijke overgang van het ene landschap naar het andere. Men ziet hoe de lage polders van Holland plaatsmaken voor de heuvels van het Rijnland, hoe de wijngaarden van de Moezel overgaan in de uitlopers van de Alpen. Dit is geen achtergronddecor, maar de eigenlijke inhoud van de reis.
Bijzondere routes en hun geschiedenis
Europa beschikt over een aantal treinverbindingen die men gerust als historische routes mag aanduiden, niet slechts omdat zij al decennialang bestaan, maar omdat zij doortrokken zijn van de geschiedenis van het continent zelf. De Orient Express, in zijn oorspronkelijke gedaante, verbond Parijs met Constantinopel en vervoerde diplomaten, schrijvers, avonturiers en kooplieden door een Europa dat nog grotendeels door keizerrijken werd geregeerd. Agatha Christie maakte van dit treinstel een schouwtoneel voor haar meest beroemde misdaadroman, en daarmee is de trein voor altijd verbonden met een bepaalde sfeer van elegantie en mysterie.
Wie heden ten dage de route van Parijs naar Istanbul wil afleggen, doet dat niet meer in één doorlopende trein, maar kan de tocht desalniettemin ondernemen via een reeks verbindingen die elk hun eigen karakter dragen. Er zijn reizigers die dit als een bezwaar beschouwen; anderen zien het als een gelegenheid om onderweg te pauzeren in Venetië, in Ljubljana of in Boedapest, steden die elk afzonderlijk een bezoek rechtvaardigen.
De Glacier Express in Zwitserland, die Zermatt verbindt met St. Moritz via een traject van bijna acht uur, is een ander voorbeeld van een route waarvan het belang niet ligt in de snelheid maar in het schouwspel. De trein passeert 291 bruggen en doorkruist 91 tunnels, en biedt uitzichten op gletsjers, ravijnen en bergtoppen die ook de meest gereserveerde reiziger tot stilzwijgen nopen. Men doet er verstandig aan vooraf te reserveren, want de populariteit van dit traject is geenszins overdreven.
In de Scandinavische landen treft men eveneens routes aan die de moeite waard zijn. De Bergensbane, die Bergen met Oslo verbindt en daarbij de Hardangervidda doorkruist, een van de grootste hoogvlaktes van Europa, biedt in de wintermaanden een panorama van ongekende strengheid en schoonheid. De trein stopt in Myrdal, vanwaar de Flåmsbana afdaalt naar het Aurlandsfjord, een zijroute die door kenners als een van de fraaiste treintrajecten ter wereld wordt beschouwd.
Het is in dit verband wellicht nuttig te vermelden dat voor wie een langere treinreis door meerdere landen overweegt, een Interrail-pas nog steeds een doeltreffende oplossing kan zijn. De voorwaarden en de beschikbare verbindingen zijn in de loop der jaren aanzienlijk gewijzigd; voor nadere bijzonderheden omtrent de actuele regelgeving en mogelijke beperkingen per land kunt u lees meer op gespecialiseerde reiswebsites raadplegen, al verdient het aanbeveling de informatie te verifiëren bij de betrokken spoorwegmaatschappijen zelf.
Praktische overwegingen voor de treinreiziger
Wie de stap zet naar het reizen per trein, doet er goed aan zich vooraf te bezinnen op een aantal praktische zaken. Het reserveren van een slaapcompartiment op een nachttrein vereist, anders dan men wellicht zou verwachten, enige vooruitziendheid. De populairste verbindingen, zoals die van Amsterdam naar Wenen of van Brussel naar Barcelona, zijn in het hoogseizoen soms maanden van tevoren volgeboekt. Men doet er derhalve verstandig aan de plannen tijdig te maken.
Hieronder volgt een beknopt overzicht van aandachtspunten voor de voorbereiding van een Europese treinreis:
- Reserveringstermijnen: sommige verbindingen openen hun boekingen drie tot zes maanden voor vertrek; wie te laat is, vindt slechts de duurste tarieven of geen plaatsen meer
- Overstaptijden: bij internationale verbindingen is het verstandig ruime overstaptijden aan te houden, zeker in landen waar de punctualiteit van de treinen wisselend is
- Bagage: de trein kent geen bagagelimieten zoals de luchtvaart, doch men dient er rekening mee te houden dat men de koffers zelf draagt, ook op drukke perrons
- Maaltijden onderweg: op lange internationale trajecten is een restauratiewagen of een minibar niet altijd aanwezig; informeer vooraf naar de mogelijkheden
- Grensovergangen: binnen het Schengengebied verlopen grensovergangen doorgaans vlot, doch op trajecten naar het Verenigd Koninkrijk of naar niet-Schengen-landen dient men rekening te houden met paspoortcontroles
- Nachttreinen en slaapopties: er bestaan doorgaans drie niveaus, te weten de zitplaats, de ligplaats in een gedeeld compartiment en het privécompartiment; het laatste is aanzienlijk aangenamer maar ook merkelijk duurder
Het spreekt voor zich dat de keuze voor een treinreis ook een zekere gemoedsgesteldheid vereist. De reiziger die gewend is aan de strakke tijdschema’s van de luchtvaart, dient zich erop voor te bereiden dat vertragingen op het spoor niet ongewoon zijn, en dat men deze het best opvat als een gelegenheid tot onverwachte ontmoetingen of verlengde beschouwing van het landschap.
De financiële vergelijking met de luchtvaart is overigens genuanceerder dan zij op het eerste gezicht lijkt. Een vliegticket kan goedkoop zijn, doch men dient de bijkomende kosten te verdisconteren: de luchthavenbijdragen, het vervoer naar en van de luchthaven, de eventuele bagage-toeslag en de overnachting die soms onvermijdelijk is bij een vroeg vertrek. Een nachttrein met een privécompartiment is duurder dan een budgetvlucht, maar wanneer men de totale kostprijs berekent, inclusief een hotelkamer, is het verschil vaak kleiner dan verwacht.
Veelgestelde vragen over treinreizen door Europa
Is een Interrail-pas altijd voordeliger dan losse treintickets?
Dat is geenszins altijd het geval. Een Interrail-pas biedt grote flexibiliteit en is bijzonder voordelig voor wie veel verschillende landen wil bezoeken in een korte periode. Wie echter een welomschreven route aflegt met vaste data, vindt dikwijls dat het vooraf boeken van losse tickets, in het bijzonder via de vroegboekkortingen van de nationale spoorwegmaatschappijen, goedkoper uitvalt. Het is een kwestie van zorgvuldige vergelijking, waarbij men ook de reserveringskosten dient mee te rekenen die bovenop de Interrail-pas komen voor verplichte reserveringen op bepaalde trajecten.
Welke Europese treinreis verdient een bijzondere aanbeveling voor de eerste keer?
Voor wie nog niet eerder een langere treinreis door Europa heeft ondernomen, is de verbinding van Amsterdam naar Parijs via de Thalys of Eurostar een uitstekend beginpunt. Het traject is kort genoeg om geen ongemak te veroorzaken, maar lang genoeg om de eigenaard van het treinreizen te leren kennen. Wie meer ambitie heeft, wordt aangeraden de nachttrein van Amsterdam naar Wenen te nemen, een verbinding die sedert haar heropening buitengewoon populair is geworden en die de reiziger een volledig ander begrip geeft van wat een reis kan zijn.
Hoe ver vooruit moet men een nachttrein boeken?
Voor de populairste nachttreinen, in het bijzonder die welke in het zomerseizoen rijden, is het verstandig ten minste drie maanden van tevoren te reserveren. De goedkoopste tarieven worden doorgaans vrijgegeven op het moment dat de boekingen openen, en zijn snel uitverkocht. Wie flexibel is in de keuze van datum en compartimenttype, heeft meer kans op een beschikbare plaats, doch ook dan geldt dat vroeg reserveren het reisplezier aanzienlijk vergroot en teleurstellingen voorkomt.